Joint Effect Observer peloton 14 Afdva

Voorwaartse waarnemers

Het gehele proces dat uiteindelijk leidt tot het daadwerkelijk en effectief uitbrengen van artillerievuur begint met de opsporing en waarneming van mogelijke doelen. Van oudsher zijn hiervoor voorwaartse waarnemers ingedeeld bij de veldartillerie. Zij observeren (mogelijke) doelen en verzamelen informatie om deze doelen te bestoken. Een riskante job, want de waarnemers bevinden zich relatief dicht bij de beoogde doelen en de vijand is zich er van bewust dat ze ‘de ogen‘ van de artillerie-eenheden vormen. In een oorlogssituatie zijn waarnemers dan ook gewilde doelen voor de vijand.    

In vroeger tijden waren een verrekijker, een kompas en stafkaarten de belangrijkste hulpmiddelen van de voorwaartse waarnemer bij de bepaling van de coördinaten van een doel, later kwamen daar een laserafstandsmeter, laservolgunit en GPS bij. Als de positie van het te bestoken doel is bepaald, vraagt de waarnemer vuur aan bij een vuursteuneenheid en kan het doel worden bestookt.

Sinds 1979 is het pantserrupsvoertuig YPR-765 (in de verkenningsuitvoering) het standaard vervoermiddel van voorwaartse waarnemers. Dit verouderde voertuig wordt inmiddels vervangen door de Fennek, een nieuw type wielvoertuig. De instroom van de Fennek-VWWRN, een versie specifiek voor voorwaartse waarnemers bij de artillerie, startte in maart 2007, toen de waarnemers van de 14e Afdeling Veldartillerie werden uitgerust met het nieuwe voertuig. Deze Fennek is uitgerust met een geïntegreerd geheel van optische instrumenten, dat is gekoppeld aan plaats- en richtingbepalende apparatuur. De zogenaamde waarnemingsopbouw bestaat uit een centrale computer, warmtebeeld- en daglichtcamera's, een laserafstandsmeter, GPS-apparatuur en beeldschermen voor de presentatie van de beelden. 

Andere manieren van waarneming en doelopsporing

Van oudsher zijn er ook andere manieren om vijandelijke doelen te lokaliseren. Zo werd reeds voor de Tweede Wereldoorlog vijandelijke artillerie ingemeten door middel van geluid of licht. Bij geluidsmetingen werd geprobeerd de richting en de plaats te bepalen op basis van het geluid van vurende vijandelijke vuurmonden. Bij lichtmeting werd geprobeerd de locatie van de vijandelijke artillerie in te meten aan de hand van de mondingsvlam. Beide methoden waren niet erg precies. Licht- en geluidsmeting behoren inmiddels tot het (verre) verleden. De huidige 101e Artillerie Ondersteuningsbatterij werkt tegenwoordig uitsluitend met radars voor de detectie van vijandelijke granaten, mortieren en raketten.  

Naast de 101e Artillerie Ondersteuningsbatterij kent de huidige artillerie nog een onderdeel dat zich met doelopsporing bezighoudt: de 101e Remote Piloted Vehicle (RPV) Batterij. Deze batterij gebruikt op afstand bestuurbare, onbemande vliegtuigjes die zijn voorzien van hypermoderne camera‘s, die beelden naar een grondstation verzenden. Daar analyseert iemand de beelden. Door de cursor op een doel te plaatsen, kunnen de coördinaten ervan worden bepaald. Deze doelinformatie kan dan worden gebruikt door een artillerie-eenheid. De batterij maakt gebruik van Sperwers, RPV´s die door de Franse firma Sagem worden geproduceerd. 

Waarneming vanuit de lucht is overigens een verre van nieuwe wijze van waarnemen. Vliegtuigen doen dit al decennia. Op de foto hierboven is te zien hoe Britse artilleriewaarnemers tijdens de Eerste Wereldoorlog een zeppelinachtige ballon gebruikten om vanuit de lucht te observeren.